Penguenler Yavrularını Sütle Besler mi? Küçük Bir Penguenin Büyük Beslenme Meselesi
İlk duyduğumda “Penguenler yavrularına süt mü veriyor?” sorusu bana biraz tuhaf gelmişti. Çünkü zihnimde penguen deyince buz, balık, krill, paytak yürüyüş ve sürekli üşüyormuş gibi görünen bir kuş geliyor. Süt ise daha çok inek, keçi, kedi ve “Kahvaltıda ne var?” sorusunun cevabı gibi duruyor.
Sonra konuya biraz yakından bakınca işler ilginçleşiyor.
Çünkü cevabın en güzel tarafı şu: Penguenler memeliler gibi süt üretmez ama en azından bazı penguenlerde “süt” olarak adlandırılabilecek özel bir besleyici salgı gerçekten vardır. Özellikle imparator penguenlerinde, yavru annesi henüz denizden dönmediyse erkek penguenin ürettiği bu salgı yavrunun hayatta kalmasına yardımcı olabilir. Penguins International+1
Yani penguen babanın kucağında biberon aramayalım. Biyoloji biraz daha yaratıcı davranmış.
Penguenler Gerçekten Süt Veriyor mu?
Kısa cevap: Hayır, memelilerdeki anlamıyla süt vermiyorlar.
Penguenler kuştur ve memelilerde bulunan meme bezlerine sahip değildir. Dolayısıyla bir penguenin yavrusunu memeden emzirmesi söz konusu değildir. Ancak özellikle imparator penguenlerinde, yavrunun çok erken döneminde kullanılan, süt benzeri özel bir salgı üretilebilir. Bu madde genellikle “crop milk” yani “kursak sütü” ya da bazı kaynaklarda “özofagus sütü” şeklinde anılır. BTO+1
Burada önemli bir ayrım var: “Süt” kelimesi biraz mecazidir.
İnek sütüyle aynı biyolojik mekanizmaya sahip değildir. Yani penguenin içinde minik bir mandıra açılmıyor. Bu salgı, sindirim sisteminin üst bölümündeki özel dokulardan meydana geliyor ve yavruya veriliyor.
Üstelik bu durum bütün penguen türlerinde aynı şekilde görülmez. Penguenlerin büyük bölümünde yavru beslemenin temel yöntemi, yetişkinin denizden yakaladığı balık, kril veya kalamar gibi besinleri geri çıkararak yavruya vermesidir. Smithsonian ve National Geographic kaynakları da penguen yavrularının ebeveynleri tarafından bu şekilde beslendiğini aktarıyor. Smithsonian Magazine+2National Geographic+2
Yani penguen mutfağında “anne sütü” menüsü yerine daha çok “bugün denizden ne çıktı?” menüsü var.
İmparator Pengueninde İşler Biraz Daha İlginç
Asıl sıra dışı hikâye imparator pengueninde başlıyor.
İmparator penguenleri Antarktika'nın son derece zorlu koşullarında ürüyor. Dişi penguen yumurtasını bıraktıktan sonra denize giderek uzun bir beslenme yolculuğuna çıkıyor. Bu sırada erkek yumurtayı ayaklarının üzerinde tutarak karın bölgesindeki özel deri kıvrımıyla koruyor.
Buraya kadar bile “Babalık görevi kolay değilmiş” dedirtiyor.
Erkek penguen yaklaşık iki ay boyunca çok zor koşullarda yumurtayı korurken uzun süre aç kalabiliyor. Dişi geri dönmeden önce yavru yumurtadan çıkarsa ortada ciddi bir problem oluşuyor: Yavrunun karnı zil çalıyor ama annesi kilometrelerce uzakta denizde.
İşte burada erkek penguenin olağanüstü biyolojik stratejisi devreye girebiliyor.
Erkek imparator penguen, yavruya kısa süreli besin sağlamak amacıyla özel bir salgı üretebiliyor. National Geographic, dişi zamanında dönmezse yeni çıkan yavrunun babasından bu süt benzeri salgıyı alabildiğini aktarıyor. National Geographic
Bunu günlük hayata uyarlarsak, penguen babanın “Annen gelene kadar idare et oğlum” demesinin biyolojik versiyonu gibi.
Ama burada önemli bir nokta var: Bu salgı uzun süreli bir ana beslenme yöntemi değildir. Dişi penguen geri döndüğünde denizden getirdiği besinleri yavruya aktarır ve beslenme sistemi ağırlıklı olarak normal yiyeceklere dönüşür. National Geographic+1
Peki Dişi Penguenler de Süt Üretiyor mu?
Burada da güzel bir ayrıntı ortaya çıkıyor.
İmparator penguenindeki bu özel salgının üretimi özellikle erkek bireyle ilişkilidir. Bu da hayvanlar dünyasında ebeveynlik rollerinin ne kadar çeşitlenebildiğini gösteriyor.
Bazen doğadaki ebeveynlik hikâyelerini insan toplumundaki kalıplarla açıklamaya çalışıyoruz: “Anne besler, baba korur.” Sonra bir penguen kolonisi çıkıp bütün bu şablonları masanın üzerine bırakıyor.
Erkek imparator penguen yumurtanın başında bekliyor, açlığa dayanıyor, yavru çıkarsa onu koruyor ve gerekli durumda besleyici salgı sağlıyor. Dişi ise uzun bir deniz yolculuğundan sonra yiyecekle geri dönüyor.
Burada “erkekler şöyledir, kadınlar böyledir” gibi basit sonuçlar çıkarmak aslında doğanın çeşitliliğini küçümsemek olur.
Bir penguen babanın yaptığı şey elbette “erkeklerin doğası gereği çözüm odaklı olması” diye açıklanamaz. Bu davranış milyonlarca yıllık evrimsel seçilimin sonucudur.
Ama eğlenceli bir benzetme yapmak gerekirse, penguen ailesinde biri kriz masasına oturup “Şu an elimizde ne var?” diye soruyor, diğeri ise “Ben denize gidiyorum, yiyecekle döneceğim” diyebilir.
Asıl güzel taraf da şu: İki ebeveynin yöntemi farklı olsa bile hedef aynıdır: yavrunun yaşaması.
Bu açıdan bakıldığında erkek penguenin stratejik sabrı ile dişinin uzun beslenme yolculuğu arasında bir rekabet değil, bir ekip çalışması görüyoruz.
Penguen Yavrusu Ne Yiyor? Menü Tahminlerden Daha İlginç
Penguen yavrusunun beslenmesi türden türe değişebilir. Birçok penguen türünde ebeveyn denizde balık, kril veya başka deniz canlılarını yakalar ve kolonideki yavrusuna geri getirir.
Fakat “getirir” derken insanlardaki paket servis mantığını düşünmeyelim.
Penguenler yiyecekleri vücutlarında taşıyabilir ve uygun zamanda yavruya geri çıkararak aktarabilir. National Geographic'in bir fotoğraf kaydında gentoo pengueninin yavrusuna kril ve küçük balıkları geri çıkararak verdiği görülüyor. National Geographic
Bu yöntem kulağa bizim mutfak alışkanlıklarımız açısından biraz... tartışmalı gelebilir.
“Anne, bugün ne pişirdin?”
“Balık.”
“Nasıl?”
“Önceden yedim.”
“...”
Penguen dünyasında ise bu gayet işlevsel bir yöntem.
Yavrunun gagası ve sindirim sistemi yetişkininki kadar gelişmiş değildir. Bu nedenle ebeveyn tarafından taşınan ve kısmen işlenmiş yiyecekler yavrunun beslenmesinde önemli bir avantaj sağlar.
Erkek Penguenin “Sütü” Neden Bu Kadar Önemli?
Çünkü Antarktika'da zaman, sıcaklık ve enerji meselesi şakaya gelmez.
İmparator pengueninin yavrusu, yetişkin penguen gibi denize gidip balık yakalayamaz. Üstelik yumurtadan çıktığı dönem, ebeveynlerden birinin hâlâ denizde olduğu zamana denk gelebilir.
Bu durumda kısa süreli besleyici salgı adeta biyolojik bir “acil durum kiti” işlevi görür.
Penguenlerin bu davranışı hakkında yapılan bilimsel gözlemler, yavruların ebeveynlerinin kursak bölgesinden gelen materyali tükettiğini ortaya koymuştur. Eski fakat ayrıntılı bir bilimsel raporda, imparator penguen yavrularının erken dönemde yetişkinlerin kursaklarından geri çıkarılan materyalle beslendiği kaydedilmiştir. NERC Open Research Archive
Burada bana göre doğanın en etkileyici tarafı şu:
Evrim her zaman en rahat çözümü üretmiyor; çoğu zaman içinde bulunulan koşula yetecek kadar iyi bir çözüm üretiyor.
Antarktika'da market yok. Mama kavanozu yok. Buzun ortasında veteriner kliniği yok. “Biraz bekleyelim, annesi gelsin” deme lüksü de yok.
Dolayısıyla erkek penguenin vücudu, yavrunun birkaç gün daha dayanabilmesine yardımcı olacak özel bir beslenme mekanizmasına sahip olmuş.
Bu Süt Gerçekten Süt Sayılır mı?
İşte forumlarda tartışmanın en güzel noktası burası.
Bir maddeye “süt” diyebilmek için mutlaka memeden gelmesi mi gerekir?
Biyolojik olarak bakarsak, penguenin ürettiği madde memeli sütü değildir. Meme bezlerinden salgılanmaz ve memelilerdeki emzirme sistemiyle aynı değildir.
Fakat “süt” kelimesini daha geniş anlamda, yavruya özel olarak üretilen besleyici bir salgı anlamında kullanırsak, penguenin bu mekanizması süt benzeri bir sistem olarak değerlendirilebilir.
Ben burada “penguen sütü vardır” demektense “penguenlerde süt benzeri özel bir salgı bulunabilir” demeyi daha doğru buluyorum.
Çünkü bilimsel doğruluk bazen tek kelimelik cevaplardan biraz daha sabır ister.
“Penguenler süt verir mi?”
“Evet.”
Bitti mi?
Hayır.
“Nasıl bir süt?”
“Memeli sütü değil.”
“Kim üretiyor?”
“Özellikle erkek imparator pengueninde.”
“Ne zaman?”
“Özellikle yavrunun çok erken döneminde, anne henüz dönmediyse.”
İşte şimdi gerçekten konuyu anlamaya başladık.
Peki Bütün Penguenler Yavrularını Aynı Şekilde mi Besliyor?
Kesinlikle hayır.
Penguen ailesi sandığımızdan çok daha çeşitli. Bazı türlerde ebeveynler denizden getirdikleri yiyecekleri yavrularına geri çıkararak verir. Örneğin Smithsonian kaynaklarında Magellan penguenlerinin ebeveynlerinin denize sırayla giderek yavruları için yiyecek topladığı belirtiliyor. Smithsonian Ocean
Çinstrap penguenlerinde de ebeveynlerin krili geri çıkararak yavrularına verdiği belirtiliyor. National Geographic
Bu yüzden “penguenler yavrularını sütle besler” demek fazla genelleyici olur.
Daha doğru ifade şu:
Penguenlerin çoğu yavrularını denizden getirdikleri besinlerle besler; imparator pengueninde ise çok özel koşullarda süt benzeri bir salgı yavrunun erken beslenmesine katkı sağlayabilir.
Bence bu cevap hem daha doğru hem de çok daha ilginç.
Penguen Babalar Hakkında Biraz Haksızlık Etmiyor muyuz?
Burada küçük bir parantez açmak gerekiyor.
Hayvan belgesellerinde bazen ebeveynlik davranışlarını insan davranışlarına benzetmek hoşumuza gidiyor. “Ne fedakâr baba!” diyoruz. “Ne şefkatli anne!” diyoruz.
Bu ifadeler duygusal olarak güzel olsa da bilimsel açıdan dikkatli olmak gerekiyor.
Bir penguenin davranışını insanlardaki “fedakârlık”, “sorumluluk” veya “empati” kavramlarıyla birebir eşitlemek doğru olmaz. Fakat davranışın sonucu gerçekten etkileyici: Ebeveynler kendi enerji kaynaklarını kullanarak yavrunun hayatta kalma şansını artırıyor.
İmparator pengueninin erkek bireyinin uzun süre aç kalıp yumurtayı koruması, ardından şartlar gerektirirse yavruya besleyici salgı sağlaması gerçekten olağanüstü bir ebeveynlik stratejisidir. Smithsonian ve National Geographic'in aktardığı yaşam döngüsü de bu ortak bakım sistemini açıkça gösteriyor. National Geographic+1
Dolayısıyla burada kadın-erkek davranışlarını insan toplumundaki klişelerle açıklamak yerine, farklı görevlerin aynı biyolojik amaca hizmet ettiğini görmek daha anlamlı.
Bir ebeveyn denizde yiyecek arıyor.
Diğeri yavruyu buzun üzerinde koruyor.
Biri kaynak topluyor.
Diğeri mevcut kaynakla zamanı yönetiyor.
Bu açıdan bakınca penguen ailesi gerçekten iyi organize edilmiş küçük bir ekip gibi.
Asıl İlginç Soru: Doğa Neden Böyle Bir Sisteme İhtiyaç Duydu?
Bence konunun en düşündürücü tarafı burada.
Neden bir kuş türü, özellikle erkek bireyde, yavruya süt benzeri salgı sağlayan bir mekanizma geliştirmiş olsun?
Çünkü yaşam alanı olağanüstü zor.
İmparator penguenlerinin üreme dönemi, denizin besin kaynaklarından ve karadaki aşırı soğuk koşullardan etkileniyor. Ebeveynlerden biri uzun süre denizde kalırken diğerinin yumurtayı koruması gerekiyor.
Bu durumda yavrunun dünyaya gelmesi ile ilk gerçek öğünün gelmesi arasında tehlikeli bir zaman boşluğu oluşabiliyor.
Evrimin çözümü ise adeta şöyle:
“Yavru birkaç gün aç kalamaz.”
“Peki ne yapacağız?”
“Vücut bir çözüm üretsin.”
Ve milyonlarca yıllık biyolojik seçilim sonucunda ortaya çıkan çözüm, bizim açımızdan oldukça tuhaf ama penguen açısından son derece kullanışlı.
Bu noktada insana şu soru geliyor:
Doğada “normal” diye bir şey gerçekten var mı?
Bir kuşun süt benzeri salgı üretmesi bize tuhaf geliyor çünkü kuşlardan böyle bir şey beklemiyoruz. Ama doğa beklentilerimize göre çalışmıyor.
Sonuç: Penguenler Sütçü Değil Ama Hikâye Çok Daha İlginç
Özetlemek gerekirse, penguenler memeliler gibi süt üretip yavrularını emzirmez.
Ancak özellikle imparator penguenlerinde erkek birey, yavru çok erken dönemde dünyaya gelir ve dişi henüz dönmemiş olursa, süt benzeri besleyici bir salgı üretebilir. Bu özel salgı yavrunun kısa süreli beslenmesine yardımcı olur. Daha sonra temel beslenme, ebeveynlerin denizden getirdiği balık, kril ve diğer besinlerin yavruya aktarılmasıyla devam eder. Penguins International+1
Yani sorunun cevabı ne tamamen “evet” ne de tamamen “hayır”.
“Penguenler sütle besler mi?” derseniz: Memeli sütüyle hayır; süt benzeri özel bir salgıyla, bazı türlerde ve özellikle belirli koşullarda evet.
Ve bence bu, basit bir “penguenler süt verir mi?” sorusundan çok daha güzel bir cevap.
Çünkü penguenlerin dünyasında baba yumurtanın başında haftalarca bekleyebiliyor, anne denizde uzun bir yolculuğa çıkıyor, yavru aç kalınca vücut devreye giriyor ve bütün aile sistemi Antarktika'nın ortasında çalışmaya devam ediyor.
Bizim için biraz garip.
Penguen için ise salı günü.
Ve belki de doğanın en komik tarafı tam olarak bu: Biz “Bu nasıl mümkün?” diye şaşırırken doğa milyonlarca yıldır “Bunda şaşıracak ne var?” diyerek işine devam ediyor.
İlk duyduğumda “Penguenler yavrularına süt mü veriyor?” sorusu bana biraz tuhaf gelmişti. Çünkü zihnimde penguen deyince buz, balık, krill, paytak yürüyüş ve sürekli üşüyormuş gibi görünen bir kuş geliyor. Süt ise daha çok inek, keçi, kedi ve “Kahvaltıda ne var?” sorusunun cevabı gibi duruyor.
Sonra konuya biraz yakından bakınca işler ilginçleşiyor.
Çünkü cevabın en güzel tarafı şu: Penguenler memeliler gibi süt üretmez ama en azından bazı penguenlerde “süt” olarak adlandırılabilecek özel bir besleyici salgı gerçekten vardır. Özellikle imparator penguenlerinde, yavru annesi henüz denizden dönmediyse erkek penguenin ürettiği bu salgı yavrunun hayatta kalmasına yardımcı olabilir. Penguins International+1
Yani penguen babanın kucağında biberon aramayalım. Biyoloji biraz daha yaratıcı davranmış.
Penguenler Gerçekten Süt Veriyor mu?
Kısa cevap: Hayır, memelilerdeki anlamıyla süt vermiyorlar.
Penguenler kuştur ve memelilerde bulunan meme bezlerine sahip değildir. Dolayısıyla bir penguenin yavrusunu memeden emzirmesi söz konusu değildir. Ancak özellikle imparator penguenlerinde, yavrunun çok erken döneminde kullanılan, süt benzeri özel bir salgı üretilebilir. Bu madde genellikle “crop milk” yani “kursak sütü” ya da bazı kaynaklarda “özofagus sütü” şeklinde anılır. BTO+1
Burada önemli bir ayrım var: “Süt” kelimesi biraz mecazidir.
İnek sütüyle aynı biyolojik mekanizmaya sahip değildir. Yani penguenin içinde minik bir mandıra açılmıyor. Bu salgı, sindirim sisteminin üst bölümündeki özel dokulardan meydana geliyor ve yavruya veriliyor.
Üstelik bu durum bütün penguen türlerinde aynı şekilde görülmez. Penguenlerin büyük bölümünde yavru beslemenin temel yöntemi, yetişkinin denizden yakaladığı balık, kril veya kalamar gibi besinleri geri çıkararak yavruya vermesidir. Smithsonian ve National Geographic kaynakları da penguen yavrularının ebeveynleri tarafından bu şekilde beslendiğini aktarıyor. Smithsonian Magazine+2National Geographic+2
Yani penguen mutfağında “anne sütü” menüsü yerine daha çok “bugün denizden ne çıktı?” menüsü var.
İmparator Pengueninde İşler Biraz Daha İlginç
Asıl sıra dışı hikâye imparator pengueninde başlıyor.
İmparator penguenleri Antarktika'nın son derece zorlu koşullarında ürüyor. Dişi penguen yumurtasını bıraktıktan sonra denize giderek uzun bir beslenme yolculuğuna çıkıyor. Bu sırada erkek yumurtayı ayaklarının üzerinde tutarak karın bölgesindeki özel deri kıvrımıyla koruyor.
Buraya kadar bile “Babalık görevi kolay değilmiş” dedirtiyor.
Erkek penguen yaklaşık iki ay boyunca çok zor koşullarda yumurtayı korurken uzun süre aç kalabiliyor. Dişi geri dönmeden önce yavru yumurtadan çıkarsa ortada ciddi bir problem oluşuyor: Yavrunun karnı zil çalıyor ama annesi kilometrelerce uzakta denizde.
İşte burada erkek penguenin olağanüstü biyolojik stratejisi devreye girebiliyor.
Erkek imparator penguen, yavruya kısa süreli besin sağlamak amacıyla özel bir salgı üretebiliyor. National Geographic, dişi zamanında dönmezse yeni çıkan yavrunun babasından bu süt benzeri salgıyı alabildiğini aktarıyor. National Geographic
Bunu günlük hayata uyarlarsak, penguen babanın “Annen gelene kadar idare et oğlum” demesinin biyolojik versiyonu gibi.
Ama burada önemli bir nokta var: Bu salgı uzun süreli bir ana beslenme yöntemi değildir. Dişi penguen geri döndüğünde denizden getirdiği besinleri yavruya aktarır ve beslenme sistemi ağırlıklı olarak normal yiyeceklere dönüşür. National Geographic+1
Peki Dişi Penguenler de Süt Üretiyor mu?
Burada da güzel bir ayrıntı ortaya çıkıyor.
İmparator penguenindeki bu özel salgının üretimi özellikle erkek bireyle ilişkilidir. Bu da hayvanlar dünyasında ebeveynlik rollerinin ne kadar çeşitlenebildiğini gösteriyor.
Bazen doğadaki ebeveynlik hikâyelerini insan toplumundaki kalıplarla açıklamaya çalışıyoruz: “Anne besler, baba korur.” Sonra bir penguen kolonisi çıkıp bütün bu şablonları masanın üzerine bırakıyor.
Erkek imparator penguen yumurtanın başında bekliyor, açlığa dayanıyor, yavru çıkarsa onu koruyor ve gerekli durumda besleyici salgı sağlıyor. Dişi ise uzun bir deniz yolculuğundan sonra yiyecekle geri dönüyor.
Burada “erkekler şöyledir, kadınlar böyledir” gibi basit sonuçlar çıkarmak aslında doğanın çeşitliliğini küçümsemek olur.
Bir penguen babanın yaptığı şey elbette “erkeklerin doğası gereği çözüm odaklı olması” diye açıklanamaz. Bu davranış milyonlarca yıllık evrimsel seçilimin sonucudur.
Ama eğlenceli bir benzetme yapmak gerekirse, penguen ailesinde biri kriz masasına oturup “Şu an elimizde ne var?” diye soruyor, diğeri ise “Ben denize gidiyorum, yiyecekle döneceğim” diyebilir.
Asıl güzel taraf da şu: İki ebeveynin yöntemi farklı olsa bile hedef aynıdır: yavrunun yaşaması.
Bu açıdan bakıldığında erkek penguenin stratejik sabrı ile dişinin uzun beslenme yolculuğu arasında bir rekabet değil, bir ekip çalışması görüyoruz.
Penguen Yavrusu Ne Yiyor? Menü Tahminlerden Daha İlginç
Penguen yavrusunun beslenmesi türden türe değişebilir. Birçok penguen türünde ebeveyn denizde balık, kril veya başka deniz canlılarını yakalar ve kolonideki yavrusuna geri getirir.
Fakat “getirir” derken insanlardaki paket servis mantığını düşünmeyelim.
Penguenler yiyecekleri vücutlarında taşıyabilir ve uygun zamanda yavruya geri çıkararak aktarabilir. National Geographic'in bir fotoğraf kaydında gentoo pengueninin yavrusuna kril ve küçük balıkları geri çıkararak verdiği görülüyor. National Geographic
Bu yöntem kulağa bizim mutfak alışkanlıklarımız açısından biraz... tartışmalı gelebilir.
“Anne, bugün ne pişirdin?”
“Balık.”
“Nasıl?”
“Önceden yedim.”
“...”
Penguen dünyasında ise bu gayet işlevsel bir yöntem.
Yavrunun gagası ve sindirim sistemi yetişkininki kadar gelişmiş değildir. Bu nedenle ebeveyn tarafından taşınan ve kısmen işlenmiş yiyecekler yavrunun beslenmesinde önemli bir avantaj sağlar.
Erkek Penguenin “Sütü” Neden Bu Kadar Önemli?
Çünkü Antarktika'da zaman, sıcaklık ve enerji meselesi şakaya gelmez.
İmparator pengueninin yavrusu, yetişkin penguen gibi denize gidip balık yakalayamaz. Üstelik yumurtadan çıktığı dönem, ebeveynlerden birinin hâlâ denizde olduğu zamana denk gelebilir.
Bu durumda kısa süreli besleyici salgı adeta biyolojik bir “acil durum kiti” işlevi görür.
Penguenlerin bu davranışı hakkında yapılan bilimsel gözlemler, yavruların ebeveynlerinin kursak bölgesinden gelen materyali tükettiğini ortaya koymuştur. Eski fakat ayrıntılı bir bilimsel raporda, imparator penguen yavrularının erken dönemde yetişkinlerin kursaklarından geri çıkarılan materyalle beslendiği kaydedilmiştir. NERC Open Research Archive
Burada bana göre doğanın en etkileyici tarafı şu:
Evrim her zaman en rahat çözümü üretmiyor; çoğu zaman içinde bulunulan koşula yetecek kadar iyi bir çözüm üretiyor.
Antarktika'da market yok. Mama kavanozu yok. Buzun ortasında veteriner kliniği yok. “Biraz bekleyelim, annesi gelsin” deme lüksü de yok.
Dolayısıyla erkek penguenin vücudu, yavrunun birkaç gün daha dayanabilmesine yardımcı olacak özel bir beslenme mekanizmasına sahip olmuş.
Bu Süt Gerçekten Süt Sayılır mı?
İşte forumlarda tartışmanın en güzel noktası burası.
Bir maddeye “süt” diyebilmek için mutlaka memeden gelmesi mi gerekir?
Biyolojik olarak bakarsak, penguenin ürettiği madde memeli sütü değildir. Meme bezlerinden salgılanmaz ve memelilerdeki emzirme sistemiyle aynı değildir.
Fakat “süt” kelimesini daha geniş anlamda, yavruya özel olarak üretilen besleyici bir salgı anlamında kullanırsak, penguenin bu mekanizması süt benzeri bir sistem olarak değerlendirilebilir.
Ben burada “penguen sütü vardır” demektense “penguenlerde süt benzeri özel bir salgı bulunabilir” demeyi daha doğru buluyorum.
Çünkü bilimsel doğruluk bazen tek kelimelik cevaplardan biraz daha sabır ister.
“Penguenler süt verir mi?”
“Evet.”
Bitti mi?
Hayır.
“Nasıl bir süt?”
“Memeli sütü değil.”
“Kim üretiyor?”
“Özellikle erkek imparator pengueninde.”
“Ne zaman?”
“Özellikle yavrunun çok erken döneminde, anne henüz dönmediyse.”
İşte şimdi gerçekten konuyu anlamaya başladık.
Peki Bütün Penguenler Yavrularını Aynı Şekilde mi Besliyor?
Kesinlikle hayır.
Penguen ailesi sandığımızdan çok daha çeşitli. Bazı türlerde ebeveynler denizden getirdikleri yiyecekleri yavrularına geri çıkararak verir. Örneğin Smithsonian kaynaklarında Magellan penguenlerinin ebeveynlerinin denize sırayla giderek yavruları için yiyecek topladığı belirtiliyor. Smithsonian Ocean
Çinstrap penguenlerinde de ebeveynlerin krili geri çıkararak yavrularına verdiği belirtiliyor. National Geographic
Bu yüzden “penguenler yavrularını sütle besler” demek fazla genelleyici olur.
Daha doğru ifade şu:
Penguenlerin çoğu yavrularını denizden getirdikleri besinlerle besler; imparator pengueninde ise çok özel koşullarda süt benzeri bir salgı yavrunun erken beslenmesine katkı sağlayabilir.
Bence bu cevap hem daha doğru hem de çok daha ilginç.
Penguen Babalar Hakkında Biraz Haksızlık Etmiyor muyuz?
Burada küçük bir parantez açmak gerekiyor.
Hayvan belgesellerinde bazen ebeveynlik davranışlarını insan davranışlarına benzetmek hoşumuza gidiyor. “Ne fedakâr baba!” diyoruz. “Ne şefkatli anne!” diyoruz.
Bu ifadeler duygusal olarak güzel olsa da bilimsel açıdan dikkatli olmak gerekiyor.
Bir penguenin davranışını insanlardaki “fedakârlık”, “sorumluluk” veya “empati” kavramlarıyla birebir eşitlemek doğru olmaz. Fakat davranışın sonucu gerçekten etkileyici: Ebeveynler kendi enerji kaynaklarını kullanarak yavrunun hayatta kalma şansını artırıyor.
İmparator pengueninin erkek bireyinin uzun süre aç kalıp yumurtayı koruması, ardından şartlar gerektirirse yavruya besleyici salgı sağlaması gerçekten olağanüstü bir ebeveynlik stratejisidir. Smithsonian ve National Geographic'in aktardığı yaşam döngüsü de bu ortak bakım sistemini açıkça gösteriyor. National Geographic+1
Dolayısıyla burada kadın-erkek davranışlarını insan toplumundaki klişelerle açıklamak yerine, farklı görevlerin aynı biyolojik amaca hizmet ettiğini görmek daha anlamlı.
Bir ebeveyn denizde yiyecek arıyor.
Diğeri yavruyu buzun üzerinde koruyor.
Biri kaynak topluyor.
Diğeri mevcut kaynakla zamanı yönetiyor.
Bu açıdan bakınca penguen ailesi gerçekten iyi organize edilmiş küçük bir ekip gibi.
Asıl İlginç Soru: Doğa Neden Böyle Bir Sisteme İhtiyaç Duydu?
Bence konunun en düşündürücü tarafı burada.
Neden bir kuş türü, özellikle erkek bireyde, yavruya süt benzeri salgı sağlayan bir mekanizma geliştirmiş olsun?
Çünkü yaşam alanı olağanüstü zor.
İmparator penguenlerinin üreme dönemi, denizin besin kaynaklarından ve karadaki aşırı soğuk koşullardan etkileniyor. Ebeveynlerden biri uzun süre denizde kalırken diğerinin yumurtayı koruması gerekiyor.
Bu durumda yavrunun dünyaya gelmesi ile ilk gerçek öğünün gelmesi arasında tehlikeli bir zaman boşluğu oluşabiliyor.
Evrimin çözümü ise adeta şöyle:
“Yavru birkaç gün aç kalamaz.”
“Peki ne yapacağız?”
“Vücut bir çözüm üretsin.”
Ve milyonlarca yıllık biyolojik seçilim sonucunda ortaya çıkan çözüm, bizim açımızdan oldukça tuhaf ama penguen açısından son derece kullanışlı.
Bu noktada insana şu soru geliyor:
Doğada “normal” diye bir şey gerçekten var mı?
Bir kuşun süt benzeri salgı üretmesi bize tuhaf geliyor çünkü kuşlardan böyle bir şey beklemiyoruz. Ama doğa beklentilerimize göre çalışmıyor.
Sonuç: Penguenler Sütçü Değil Ama Hikâye Çok Daha İlginç
Özetlemek gerekirse, penguenler memeliler gibi süt üretip yavrularını emzirmez.
Ancak özellikle imparator penguenlerinde erkek birey, yavru çok erken dönemde dünyaya gelir ve dişi henüz dönmemiş olursa, süt benzeri besleyici bir salgı üretebilir. Bu özel salgı yavrunun kısa süreli beslenmesine yardımcı olur. Daha sonra temel beslenme, ebeveynlerin denizden getirdiği balık, kril ve diğer besinlerin yavruya aktarılmasıyla devam eder. Penguins International+1
Yani sorunun cevabı ne tamamen “evet” ne de tamamen “hayır”.
“Penguenler sütle besler mi?” derseniz: Memeli sütüyle hayır; süt benzeri özel bir salgıyla, bazı türlerde ve özellikle belirli koşullarda evet.
Ve bence bu, basit bir “penguenler süt verir mi?” sorusundan çok daha güzel bir cevap.
Çünkü penguenlerin dünyasında baba yumurtanın başında haftalarca bekleyebiliyor, anne denizde uzun bir yolculuğa çıkıyor, yavru aç kalınca vücut devreye giriyor ve bütün aile sistemi Antarktika'nın ortasında çalışmaya devam ediyor.
Bizim için biraz garip.
Penguen için ise salı günü.
Ve belki de doğanın en komik tarafı tam olarak bu: Biz “Bu nasıl mümkün?” diye şaşırırken doğa milyonlarca yıldır “Bunda şaşıracak ne var?” diyerek işine devam ediyor.