Sude
New member
Buradan şu tartışma ortaya çıkıyor: Bilimsel başarının ölçütü yalnızca uluslararası görünürlük müdür, yoksa araştırmanın gerçek dünyada oluşturduğu değişim de değerlendirmeye katılmalı mıdır?
5. Scopus Hakkında Ekşi Sözlük'te Neden Farklı Görüşler Ortaya Çıkıyor?
Ekşi Sözlük gibi kullanıcıların kişisel deneyimlerini, eleştirilerini ve gözlemlerini paylaştığı platformlarda Scopus hakkında birbirinden farklı yorumlarla karşılaşmak mümkündür. Bir araştırmacı Scopus'u akademik çalışmaların görünürlüğünü artıran yararlı bir araç olarak değerlendirebilir. Başka biri ise yayın koşullarının ağırlaşması, ücretli yayıncılık, akademik yükselme baskısı veya indeks odaklı değerlendirme nedeniyle sistemi eleştirebilir.
Bu görüşlerin her biri araştırılmaya değer sorular içerir; ancak kullanıcı yorumları tek başına sistemin bilimsel başarısı veya başarısızlığı için kanıt sayılmaz. Ekşi Sözlük'te yazılan bir deneyim, belirli bir kişinin yaşadıklarını anlamamıza yardımcı olabilir. Fakat bu deneyimin bütün üniversiteleri, araştırmacıları veya dergileri temsil edip etmediğini ayrıca incelemek gerekir.
Bilimsel açıdan burada iki yöntem birbirini tamamlayabilir:
- Nitel araştırma: Akademisyenlerle görüşmeler yapılarak Scopus yayın baskısının iş yükü, araştırma tercihleri ve mesleki motivasyon üzerindeki etkileri incelenebilir.
- Nicel araştırma: Belirli yıllardaki yayın sayıları, atıf örüntüleri, yayın ücretleri ve akademik yükselme ölçütleri analiz edilebilir.
Daha kapsamlı bir araştırmada bu iki yaklaşım birlikte kullanılabilir. Örneğin farklı üniversitelerden akademisyenlerle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılırken aynı kişilerin yayın verileri de incelenebilir. Böylece yalnızca akademisyenlerin ne hissettiği değil, bu deneyimlerin hangi kurumsal ve ölçülebilir koşullarla ilişkili olduğu da araştırılabilir.
Burada örneklem seçimi önemlidir. Yalnızca Scopus'ta çok sayıda yayını bulunan akademisyenlerle görüşmek, sistemin yararlarını olduğundan fazla gösterebilir. Benzer şekilde, yalnızca yayın baskısından şikâyet eden kişilerle görüşmek de olumsuz sonuçların genellenmesine yol açabilir. Farklı disiplinleri, kariyer aşamalarını, kurum türlerini ve akademik deneyimleri kapsayan dengeli bir örneklem daha güvenilir sonuçlar sağlayacaktır.
Dolayısıyla Ekşi Sözlük'teki tartışmaları araştırmanın başlangıç noktası olarak görmek, fakat sonuçları bilimsel kaynaklar ve sistematik verilerle sınamak daha doğru bir yaklaşımdır.
6. Bilimsel Araştırma Nasıl Yapılmalı? Veriye Dayalı Bir Scopus İncelemesi
Scopus hakkında bilimsel temelli bir değerlendirme yapmak isteyen biri, bibliyometrik analiz yöntemlerinden yararlanabilir. Bibliyometri, bilimsel yayınları ve atıf ilişkilerini istatistiksel yöntemlerle inceleyen araştırma alanıdır.
Örneğin Türkiye'deki üniversitelerde Scopus indeksli yayınların yıllar içindeki değişimini araştırmak istediğimizi varsayalım. Bu soruyu yanıtlamak için şu araştırma tasarımı uygulanabilir:
Birinci aşama: Araştırma sorusunu belirlemek. Amaç, yayın sayısının mı, atıf etkisinin mi, disiplinler arasındaki farkların mı yoksa akademik yükselme baskısının mı inceleneceğini açıkça belirlemektir.
İkinci aşama: Veri toplamak. Scopus'ta uygun anahtar kelimeler, yayın yılları, kurum adları ve belge türleri kullanılarak kayıtlar elde edilir. Örneğin 2016–2025 dönemini incelemek mümkündür. Arama tarihi, sorgu ifadesi ve dâhil etme ölçütleri kaydedilmelidir; çünkü veri tabanlarının kapsamı ve kayıtları zamanla değişebilir.
Üçüncü aşama: Veriyi temizlemek. Aynı araştırmacının farklı yazım biçimleriyle görünen profilleri, kurum adlarındaki değişiklikler, yinelenen kayıtlar ve eksik bibliyografik bilgiler kontrol edilir. Aksi durumda aynı araştırmacının çalışmaları birden fazla kişiye aitmiş gibi görünebilir veya yayın sayıları hatalı hesaplanabilir.
Dördüncü aşama: Göstergeleri analiz etmek. Yıllara göre yayın sayıları, yayın başına atıf ortalamaları, ortak yazarlık ağları ve alanlara göre dağılımlar incelenebilir. Atıf verileri çoğu zaman sağa çarpık dağılım gösterdiği için yalnızca ortalamalara dayanmak yanıltıcı olabilir; medyan ve dağılım ölçüleri de değerlendirilmelidir.
Beşinci aşama: Bulguları yorumlamak. Yayın sayısındaki artışın doğrudan araştırma kalitesindeki artış anlamına gelmediği göz önünde bulundurulmalıdır. Alanlar, yayın alışkanlıkları ve atıf süreleri bakımından farklılık gösterebilir.
Bu tasarımın önemli bir sınırlılığı vardır: Scopus verileri yalnızca veri tabanının kapsadığı yayınları temsil eder. Kitaplara, yerel dergilere veya farklı yayın türlerine daha fazla önem veren disiplinlerde bilimsel üretimin bir bölümü eksik kalabilir. Bu nedenle sonuçları başka veri tabanları ve alan bilgisiyle karşılaştırmak yararlı olabilir.
Ayrıca araştırma yalnızca belirli bir dönemi kapsıyorsa nedensellik iddiasında bulunmak doğru olmaz. Yayın sayısının yükselmesiyle akademik yükselme ölçütlerinin değişmesi aynı dönemde gerçekleşebilir; ancak bu durum, değişimin yalnızca söz konusu ölçütlerden kaynaklandığını kanıtlamaz.
İşte bilimsel yöntemin temel katkısı burada ortaya çıkar: Gözlenen bir ilişkiyi doğrudan neden-sonuç ilişkisi olarak kabul etmemek.
7. Erkeklerin ve Kadınların Bakış Açıları: Analitik Ölçüm ile Toplumsal Etki Arasında
Scopus tartışmalarını değerlendirirken analitik ölçüm ile toplumsal deneyimi birbirine rakip iki yaklaşım olarak görmek yerine, birbirini tamamlayan bakış açıları olarak ele almak daha verimlidir.
Örneğin veri odaklı bir değerlendirmeyi önemseyen bir araştırmacı, Scopus'un atıf kayıtlarının tutarlılığına, yayın sayılarının karşılaştırılabilirliğine, h indeksinin hesaplanmasına ve araştırma performansının ölçülebilir olmasına odaklanabilir. Bu yaklaşımın temel sorusu şudur: Sistemin sonuçları ne kadar güvenilir, tekrarlanabilir ve karşılaştırılabilir?
Toplumsal etkileri öne çıkaran bir araştırmacı ise aynı sistemin akademisyenlerin yaşamlarına nasıl yansıdığını sorgulayabilir. Yayın baskısının iş yüküne, iş-yaşam dengesine, genç araştırmacıların fırsatlarına, araştırma etiğine ve yerel sorunlara ayrılan zamana etkisi bu kapsamda değerlendirilebilir.
Ancak bu iki yaklaşımı doğrudan erkeklere ve kadınlara atfetmek bilimsel açıdan sorunludur. Erkeklerin doğaları gereği veriye, kadınların ise doğaları gereği empatiye odaklandığını gösteren genel ve kesin bir kural bulunmamaktadır. Her iki yaklaşımı da benimseyen erkekler ve kadınlar vardır.
Janet Shibley Hyde'ın American Psychologist dergisinde yayımlanan 2005 tarihli çalışması, 46 meta-analizin sonuçlarını inceleyerek birçok psikolojik değişkende cinsiyetler arasındaki farklılıkların sanıldığı kadar büyük olmadığını savunan “gender similarities hypothesis” yaklaşımını geliştirmiştir. Daha sonraki bir meta-sentez çalışması da 106 meta-analiz ve 386 meta-analitik etkiyi incelemiş, farklı psikolojik alanlardaki ortalama mutlak farkın yaklaşık d=0,21d=0{,}21d=0,21 olduğunu bildirmiştir. Bu değer, incelenen alanlar genelinde küçük bir ortalama farkla uyumludur; her birey veya her özellik için aynı sonucun geçerli olduğu anlamına gelmez. PubMed+1
Bu bulgular, Scopus gibi akademik değerlendirme sistemlerini incelerken cinsiyete dayalı genellemeler yerine bireysel deneyimlere ve ölçülebilir koşullara odaklanmamız gerektiğini düşündürür.
Örneğin bir araştırma ekibinde bir kişi atıf verilerinin istatistiksel analizini üstlenirken başka bir kişi araştırmanın öğrenciler, genç akademisyenler veya yerel topluluklar üzerindeki etkisini inceleyebilir. Bu görev dağılımının cinsiyet üzerinden değil, uzmanlık, ilgi ve araştırma sorusunun gereklilikleri üzerinden yapılması daha uygundur.
5. Scopus Hakkında Ekşi Sözlük'te Neden Farklı Görüşler Ortaya Çıkıyor?
Ekşi Sözlük gibi kullanıcıların kişisel deneyimlerini, eleştirilerini ve gözlemlerini paylaştığı platformlarda Scopus hakkında birbirinden farklı yorumlarla karşılaşmak mümkündür. Bir araştırmacı Scopus'u akademik çalışmaların görünürlüğünü artıran yararlı bir araç olarak değerlendirebilir. Başka biri ise yayın koşullarının ağırlaşması, ücretli yayıncılık, akademik yükselme baskısı veya indeks odaklı değerlendirme nedeniyle sistemi eleştirebilir.
Bu görüşlerin her biri araştırılmaya değer sorular içerir; ancak kullanıcı yorumları tek başına sistemin bilimsel başarısı veya başarısızlığı için kanıt sayılmaz. Ekşi Sözlük'te yazılan bir deneyim, belirli bir kişinin yaşadıklarını anlamamıza yardımcı olabilir. Fakat bu deneyimin bütün üniversiteleri, araştırmacıları veya dergileri temsil edip etmediğini ayrıca incelemek gerekir.
Bilimsel açıdan burada iki yöntem birbirini tamamlayabilir:
- Nitel araştırma: Akademisyenlerle görüşmeler yapılarak Scopus yayın baskısının iş yükü, araştırma tercihleri ve mesleki motivasyon üzerindeki etkileri incelenebilir.
- Nicel araştırma: Belirli yıllardaki yayın sayıları, atıf örüntüleri, yayın ücretleri ve akademik yükselme ölçütleri analiz edilebilir.
Daha kapsamlı bir araştırmada bu iki yaklaşım birlikte kullanılabilir. Örneğin farklı üniversitelerden akademisyenlerle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılırken aynı kişilerin yayın verileri de incelenebilir. Böylece yalnızca akademisyenlerin ne hissettiği değil, bu deneyimlerin hangi kurumsal ve ölçülebilir koşullarla ilişkili olduğu da araştırılabilir.
Burada örneklem seçimi önemlidir. Yalnızca Scopus'ta çok sayıda yayını bulunan akademisyenlerle görüşmek, sistemin yararlarını olduğundan fazla gösterebilir. Benzer şekilde, yalnızca yayın baskısından şikâyet eden kişilerle görüşmek de olumsuz sonuçların genellenmesine yol açabilir. Farklı disiplinleri, kariyer aşamalarını, kurum türlerini ve akademik deneyimleri kapsayan dengeli bir örneklem daha güvenilir sonuçlar sağlayacaktır.
Dolayısıyla Ekşi Sözlük'teki tartışmaları araştırmanın başlangıç noktası olarak görmek, fakat sonuçları bilimsel kaynaklar ve sistematik verilerle sınamak daha doğru bir yaklaşımdır.
6. Bilimsel Araştırma Nasıl Yapılmalı? Veriye Dayalı Bir Scopus İncelemesi
Scopus hakkında bilimsel temelli bir değerlendirme yapmak isteyen biri, bibliyometrik analiz yöntemlerinden yararlanabilir. Bibliyometri, bilimsel yayınları ve atıf ilişkilerini istatistiksel yöntemlerle inceleyen araştırma alanıdır.
Örneğin Türkiye'deki üniversitelerde Scopus indeksli yayınların yıllar içindeki değişimini araştırmak istediğimizi varsayalım. Bu soruyu yanıtlamak için şu araştırma tasarımı uygulanabilir:
Birinci aşama: Araştırma sorusunu belirlemek. Amaç, yayın sayısının mı, atıf etkisinin mi, disiplinler arasındaki farkların mı yoksa akademik yükselme baskısının mı inceleneceğini açıkça belirlemektir.
İkinci aşama: Veri toplamak. Scopus'ta uygun anahtar kelimeler, yayın yılları, kurum adları ve belge türleri kullanılarak kayıtlar elde edilir. Örneğin 2016–2025 dönemini incelemek mümkündür. Arama tarihi, sorgu ifadesi ve dâhil etme ölçütleri kaydedilmelidir; çünkü veri tabanlarının kapsamı ve kayıtları zamanla değişebilir.
Üçüncü aşama: Veriyi temizlemek. Aynı araştırmacının farklı yazım biçimleriyle görünen profilleri, kurum adlarındaki değişiklikler, yinelenen kayıtlar ve eksik bibliyografik bilgiler kontrol edilir. Aksi durumda aynı araştırmacının çalışmaları birden fazla kişiye aitmiş gibi görünebilir veya yayın sayıları hatalı hesaplanabilir.
Dördüncü aşama: Göstergeleri analiz etmek. Yıllara göre yayın sayıları, yayın başına atıf ortalamaları, ortak yazarlık ağları ve alanlara göre dağılımlar incelenebilir. Atıf verileri çoğu zaman sağa çarpık dağılım gösterdiği için yalnızca ortalamalara dayanmak yanıltıcı olabilir; medyan ve dağılım ölçüleri de değerlendirilmelidir.
Beşinci aşama: Bulguları yorumlamak. Yayın sayısındaki artışın doğrudan araştırma kalitesindeki artış anlamına gelmediği göz önünde bulundurulmalıdır. Alanlar, yayın alışkanlıkları ve atıf süreleri bakımından farklılık gösterebilir.
Bu tasarımın önemli bir sınırlılığı vardır: Scopus verileri yalnızca veri tabanının kapsadığı yayınları temsil eder. Kitaplara, yerel dergilere veya farklı yayın türlerine daha fazla önem veren disiplinlerde bilimsel üretimin bir bölümü eksik kalabilir. Bu nedenle sonuçları başka veri tabanları ve alan bilgisiyle karşılaştırmak yararlı olabilir.
Ayrıca araştırma yalnızca belirli bir dönemi kapsıyorsa nedensellik iddiasında bulunmak doğru olmaz. Yayın sayısının yükselmesiyle akademik yükselme ölçütlerinin değişmesi aynı dönemde gerçekleşebilir; ancak bu durum, değişimin yalnızca söz konusu ölçütlerden kaynaklandığını kanıtlamaz.
İşte bilimsel yöntemin temel katkısı burada ortaya çıkar: Gözlenen bir ilişkiyi doğrudan neden-sonuç ilişkisi olarak kabul etmemek.
7. Erkeklerin ve Kadınların Bakış Açıları: Analitik Ölçüm ile Toplumsal Etki Arasında
Scopus tartışmalarını değerlendirirken analitik ölçüm ile toplumsal deneyimi birbirine rakip iki yaklaşım olarak görmek yerine, birbirini tamamlayan bakış açıları olarak ele almak daha verimlidir.
Örneğin veri odaklı bir değerlendirmeyi önemseyen bir araştırmacı, Scopus'un atıf kayıtlarının tutarlılığına, yayın sayılarının karşılaştırılabilirliğine, h indeksinin hesaplanmasına ve araştırma performansının ölçülebilir olmasına odaklanabilir. Bu yaklaşımın temel sorusu şudur: Sistemin sonuçları ne kadar güvenilir, tekrarlanabilir ve karşılaştırılabilir?
Toplumsal etkileri öne çıkaran bir araştırmacı ise aynı sistemin akademisyenlerin yaşamlarına nasıl yansıdığını sorgulayabilir. Yayın baskısının iş yüküne, iş-yaşam dengesine, genç araştırmacıların fırsatlarına, araştırma etiğine ve yerel sorunlara ayrılan zamana etkisi bu kapsamda değerlendirilebilir.
Ancak bu iki yaklaşımı doğrudan erkeklere ve kadınlara atfetmek bilimsel açıdan sorunludur. Erkeklerin doğaları gereği veriye, kadınların ise doğaları gereği empatiye odaklandığını gösteren genel ve kesin bir kural bulunmamaktadır. Her iki yaklaşımı da benimseyen erkekler ve kadınlar vardır.
Janet Shibley Hyde'ın American Psychologist dergisinde yayımlanan 2005 tarihli çalışması, 46 meta-analizin sonuçlarını inceleyerek birçok psikolojik değişkende cinsiyetler arasındaki farklılıkların sanıldığı kadar büyük olmadığını savunan “gender similarities hypothesis” yaklaşımını geliştirmiştir. Daha sonraki bir meta-sentez çalışması da 106 meta-analiz ve 386 meta-analitik etkiyi incelemiş, farklı psikolojik alanlardaki ortalama mutlak farkın yaklaşık d=0,21d=0{,}21d=0,21 olduğunu bildirmiştir. Bu değer, incelenen alanlar genelinde küçük bir ortalama farkla uyumludur; her birey veya her özellik için aynı sonucun geçerli olduğu anlamına gelmez. PubMed+1
Bu bulgular, Scopus gibi akademik değerlendirme sistemlerini incelerken cinsiyete dayalı genellemeler yerine bireysel deneyimlere ve ölçülebilir koşullara odaklanmamız gerektiğini düşündürür.
Örneğin bir araştırma ekibinde bir kişi atıf verilerinin istatistiksel analizini üstlenirken başka bir kişi araştırmanın öğrenciler, genç akademisyenler veya yerel topluluklar üzerindeki etkisini inceleyebilir. Bu görev dağılımının cinsiyet üzerinden değil, uzmanlık, ilgi ve araştırma sorusunun gereklilikleri üzerinden yapılması daha uygundur.